Όσο περισσότερο γνωρίζεις τον Σωτήρη Σαλή, τόσο πιο πολύ καταλαβαίνεις πόσο σημαντικός είναι σε αυτό που κάνει. Ως πρόεδρος της Ένωσης Φυτωριούχων Ελλάδος έχει αφοσιωθεί στην αναβάθμιση του κλάδου, προβάλλοντας την ανάγκη υιοθέτησης από τα φυτώρια της ιδέας του πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού. Όχι μόνο για να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία, αλλά γιατί αυτό είναι απαράιτητο να αντέξουν τον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Banner Inside Article - 728x90
Ως φυτωριούχος ο ίδιος έχει δημιουργήσει μία Συλλογή – Μουσείο πιστοποιημένων ποικιλιών Ελιά από τις μεγαλύτερες ίσως στην Ευρώπη. Άνθρωπος βαθιά φιλοσοφημένος, ταξιδεμένος και ιδιαίτερα δοτικός, βρίσκει χρόνο να ασχολείται και με την ποίηση. Είχα τη χαρά να επιμεληθώ τις εκδόσεις και γνωρίζω από πρώτο χέρι σε τι θαυμαστό βαθμό την έχει εξελίξει.
Όταν του ανέφερα την πρωτότυπη ιδέα για επισκέψιμα φυτώρια, την αγκάλιασε με ενθουσιαμό, θέτοντας τον φυτωρικό εκπαιδευτικό τουρισμό στις προτεραιότητες της Ένωσης και κάνοντας τα μέλη της πιστούς υποστηρικτές. Η συνέντευξη αυτή είναι μια φιλική συνομιλία που του την ώφειλα.
Πώς ξεκίνησε η ιστορία σου ως φυτωριούχος;
Μπήκα σε αυτή τη δουλειά με εντελώς φυσιολογικό τρόπο, τη δεκαετία του 80, αφού με την επιστροφή μου από το στρατό ανέλαβα να συνεχίσω τη λειτουργία ενός φυτωρίου ελιάς που είχε δημιουργήσει ο πατέρας μου ως οικογενειακή επιχείρηση.
Καθοριστικός παράγοντας που έπαιξε για μένα τον βασικό ρόλο ήταν ένα άρθρο της νεαρής τότε καθηγήτριας της Γεωπονικής Σχολής Μαριάνας Χατζηδημητρίου στο περιοδικό «Ελαιοπαραγωγή» για τους γενετικούς κώδικες των ποικιλιών. Ήταν η πρώτη φορά που άκουσα να γίνεται λόγος για αυτό που αργότερα καθιερώθηκε ως ποικιλιακή ταυτότητα ή πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό πριν ακόμα γίνει αντικείμενο νομοθετικών ρυθμίσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το άρθρο με άγγιξε και κατάλαβα ότι οι γενετικοί κώδικες των φυτών ήταν το κρίσμο σημείο για τα φυτώρια στο μέλλον.
Πήγα και τη βρήκα στο Πανεπιστήμιο και η συγκίνησή της ήταν έντονη όταν κατάλαβε ότι επηρέασε καθοριστικά έναν νέο άνθρωπο. Από τότε αναπτύξαμε φιλικές σχέσεις και με τη συνεργασία και τη βοήθεια του Πανεπιστημίου αναπτύξαμε τους πρωτους γενετικούς κώδικες 10 ποικιλιών. Ήταν πάντα καλή σύμβουλος για μένα και την ευχαριστώ.
Έτσι σιγά, σιγά ήρθε η ανάπτυξη με σωστό τρόπο ακολουθώντας το αυτονόητο. Ότι δεν μπορείς να αναπτυχθείς ούτε να αντέξεις στον διευθνή ανταγωνισμό αν δεν διαθέτεις στην αγορά πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό και σχεδόν αφιέρωσα τη ζωή μου σε αυτή την ιδέα και ως πρόεδρος της Ένωσης Φυτωριούχων Ελλάδας.
Ένας ακόμα καθοριστικός παράγοντας ήταν τα ταξίδια που έκανα, νέος ακόμα, στη Σικελία και στην Ισπανία να δω πώς λειτουργούσαν τα μεγάλα φυτώρια ελιάς του εξωτερικού. Ήταν τόσο χαώδης η διαφορά με τα ελληνικά δεδομένα που ένιωσα πως είχα δύο επιλογές. Ή να τα παρατήσω ή να προσπαθήσω να τους μοιάσω. Και προτίμησα το δεύτερο.
Και τότε άρχισα μια συνεργασία με το Ινστιτούτο Εσπεριδοειδών στο Μπάρι και το Πανεπιστήμιο της Κόρντοβα, τη μεγαλύτερη Παγκόσμια τράπεζα ποικιλιακού υλικού που είχα την τύχη και ίσως είμαι ο μόνος παγκαοσμίως, να μου παραχωρήσει υλικό.
Σήμερα στο φυτώριο Hellenic plants που ηγείσαι έχετε δωσει βάρος στην ελιά. Τι οδήγησε σε αυτή την επιλογή;
Όπως σας είπα, η αρχική επιλογή και το αντικείμενο της οικογενειακής επιχείρησης ήταν η ελιά. Από την άλλη για να είμαστε πιστοί στις αρχές μας σαν επιχείρηση, αποφύγαμε να ασχοληθούμε με είδη που, αντίθετα με την ελιά, δεν υπάρχει γενετικό υλικό στην Ελλάδα. Και σε όλα υπάρχει να προσθέσουμε και μια συναισθηματική σχέση με την ελιά, αλλά και μια πολύ μεγάλη εμπειρία και εξειδίκευση που κάνει σχεδόν δεσμευτική την ενασχόλησή μας με αυτό το δέντρο. Νιώθουμε μια ευθύνη για την εξέλιξη του ελληνικού ελαιώνα κατέχοντας μια σημαντική θέση στην αγορά της ελιάς.
Είσαι από τους μεγαλύτερους συλλέκτες ποικιλιών Ελιάς. Η Συλλογή - Μουσείο Πιστοποιημένων Ποικιλιών Ελιάς Σωρήρης Σαλής είναι από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη.
Πρόκειται για μια συλλογή με πιστοποιημένο υλικό από 120 περίπου ποικιλίες. Είναι πράγματι από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη και μπορεί οποιος θέλει να την επισκεφτεί καθώς στην ουσία αποτελεί ένα υπάιθριο μουσέιο. Φέτος μάλιστα βγάλαμε και το πρωτο λάδι από αυτή η συλλογή, σε μια πολύ μικρή ποσότητα. Μια παγκόσμια πρωτοτυπία, αφού υποθέτω πως είναι το μοναδικό λάδι στον κόσμο που προέρχεται από τόσες ποικιλίες.
Τι σε οδήγησε στη δημιουργία αυτής της συλλογής;
Η εύκολη απάντηση θα ήταν το μεράκι, η αγάπη και το ενδιαφέρον για την ελιά ή το καλώς ενοούμενο... ψώνιο. Η αλήθεια είναι άλλη. Η ανάγκη για έρευνα. Συγκέντρωσαμε πολλές ποικιλίες -πολλές μάλιστα δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στην Ελλάδα- για ερευνητικούς και πειραματικούς λόγους. Θέλαμε να συλλέξουμε πληροφορίες για τις ποικιλίες που αντέχουν στο κρύο, την πολλή ζέστη, στο λίγο νερό. Έχοντας τα πρώτα αποτελέσματα μπορούμε να πούμε ότι έχουμε καταλήξει σε κάποιες που μπορούν να φέρουν επανάσταση στον ελληνικό ελαιώνα. Βέβαια απαιτείται πρώτα να υπάρξουν καλλιεργητές να τις υιοθετήσουν ωστε να έχουμε τις πρώτες φυτείες αναφοράς
Υπάρχουν καλλιεργητές ελαιοπαραγωγοί για αυτό τον σκοπό; Και ποια είναι η διαφορά τους με τους ξένους;
Η αλήθεια είναι ότι έχουμε ανταγωνιστικές χώρες με πολύ μεγαλύτερες διαθέσιμες εκτάσεις και με αγρότες σε εντελώς διφορετικό μορφωτικό ή να το πω καλύτερα γνωσιολογικό επίπεδο. Για παράδειγμα στην Ισπανία υπάρχουν τουλάχιστον 10 κρατικά ινστιτούτα γιατην ελιά που εκπαιδέυουν και ενθαρρύνουν τους αγρότες, τη στιγμή που στην Ελλάδα κάποιοι εγκαταλείπουν ακόμα και τη συγκομιδή της ελιάς. Από την άλλη υπάρχει και μια παραδοσιακή νοοτροπία. Ο Έλληνας καλλιεργητής ελιάς επιμένει να θέλει να φυτεύσει ελληνικές ποικιλίες με μια αντίληψη σχεδόν ιδεολογικής αγκύλωσης, αγνοώντας ότι η αγορά και ο ανταγωνισμός πλέον είναι παγκόμια. Από την άλλη δεχόμαστε, για παράδειγμα, στα εσπεριδοειδή και στα αμπέλια όλες σχεδό οι ποικιλίες να είναι ξενικές. Καταφέραμε με δυσκολία να επιβάλουμε την «ξενική» ποικιλία αμπερκίνα και τα αποτελέσματα να είναι θεαματικά. Πρόκειται για μια παραδοσιακή ευαισθησία που δεν εξυπηρετεί σε κάτι.
Θα πρέπει να ενημερώσουμε τους αναγνώστε μας ότι η ιστοσελίδα μας σε συνεργασία με την Ένωση Φυτωριούχων Ελλάδας, στην οποία είσαι πρόεδρος, δημιουργούν ένα δίκτυο από επισκέψιμα φυτώρια. Ποια είναι η γνώμη σου για την πρωτοβουλία αυτή που εγκαινιάζουμε ως φυτωριακό τουρισμό;
Είναι μια πρωτότυπη πράγματι ιδέα όχι μόνο γι την Ελλάδα, αλλά και διεθνώς από όσο μπορώ να γνωρίζω, που όμως μπορεί να αποδειχτεί χρήσιμη και για τους εππισκέπτες, αλλά και για τα ίδια τα φυτώρια. Θα έλεγα πως μπορεί να αποτελέσει κομμάτι του ευρύτερου φυσιολατρικού τουρισμού, Οι άνθρωποι των πόλεων έχουν χάσει πλέον την επαφή με τη φύση, ακόμα και αυτοί που προέρχονται από χωριά. Και αυτή δεν ανακτάται με μια επίσκεψη σε ένα όμορφο φυσικό τοπίο, αλλά με τη γνώση των στοιχείων που το συνθέτουν.
Βλέπουμε πολλές φορές στο face book να αναρτούν τη φωτογραφία ενός δέντρου ή φυτού και να ρωτούν: Ξέρετε τι δέντρο είναι αυτό; Η επίσκεψη σε ένα φυτώριο έχει εκαιδευτικό χαρακτήρα και μπορεί να προσφέρει σπάνιες πληροφορίες.
Από την άλλη τα φυτώρια, έτσι όπως είναι οργανωμένα, σε μεγάλες εκτάσεις είναι μικροί φυσικοί παράδεισοι και η εντυπωσιακή εικόνα που προσφέρουν τα κάνει πραγματικά αξιοθέατα
Για τα φυτώρια είναι επίσης μια ωφέλιμη δραστηριότητα αφού τους προσφέρει δημοσιότητα, αλληλοεπίδραση με το κοινό, εμπειρία, αλλά και οικονομικό όφελος, αν κάποια αποφασίσουν να βάλουν ένα μικρό εισιτήριο.
Σε ποιους απευθύνονται;
Σε όλους. Σε οικογένειες. Σε μεμονωμένους επισκέπτες, σε ταξιδιωτικά γκρουπ που μπορούν να εντάξουν την επίσκεψη σε μια γενικότερη επίσκεψη στην περιοχή που βρίσκεται το φυτώριο. Κυρίως σε σχολεία και σπουδαστές. Φυσικά για σπουδαστές γεωπονικών σχολών και σχολών μηποτεχνίας, δεν χρειάζεται να πούμε ότι είναι μια μοναδική ευκαιρία. Επίσης χρήσιμη θα ήταν και μια επίσκεψη γ προσωπικό του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και των διευθύνσεως Γεωργίας για να δουν από κοντά όσα διαχειρίζονται μέσα από έγγραφα στην υπηρεσία τους. Αλλά και για τους ίδιους τους ιδοκτήτες φυτωρίων είναι μια ευκαιρία να επισκεφτούν άλλα φυτώρια, να ανταλλάξουν γνώσεις και εμπειρίες. Η εκπάιδευση παίζει σπουδαίο ρόλο. Πριν λίγο μου θύμισες ότι αυτό τον ρόλο στα σχολικά μας χρόνια είχε ο θεσμός των σχολικών κήπων που πλέον έχει ατονήσει.
Τι μπορεί να κάνει κάποιος σε ένα φυτώριο. Τι θα αποκομίσει από μια επίσκεψη;
Μπορεί να περπατήσει μέσα σε ένα ειδυλλιακό τοπίο, να δει πώς φυτεύουν, να συμμετέχει σε δραστηριότητες, να δοκιμάσει προϊόντα, να αγοράσει άνθη ή φυτά ή μικρά δέντρα. Εξαρτάται από το πώς θα οργανώσουν τις υπηρεσίες τους τα φυτώρια που συμμετέχουν στο δίκτυο. Και η ιστοσελίδα που ανέλαβε την πρωτοβουλία και η Ενωσή μας θα τους παράσχουν αρκετές πληροφορίες για τις ελάχιστες προϋποθέσεις που πρέπει να εκπληρώνουν. Είμαστε σε επαφή και με τον ΕΟΤ, ώστε να υπάρξει και επίσημη πιστοποίηση
Πόσο εύκολο είναι να ασχοληθεί ένας νέος με τον κλάδο. Τι πρέπει να διαθέτει. Τι προοπτικές υπάρχουν και ποια αγορά;
Για να ασχοληθεί κάποιος νέος πρέπει να διαθέτει μια στοιχειώδη γνώση για το αντικείμενο ή να έχει τη διάθεση να μάθει. Φυσικά είναι απαραίτητη η παρουσία γεωπόνου και ασφαλώς προϋπόθεση είναι και η τήρηση της νομοθεσίας.
Όσο για την αγορά πλέον αυτή είναι παγκόσμια. Έχει ένα τεράστιο πεδίο δράσης μπροστά του αλλά και να ανταγωνιστεί μεγάλους πάικτες στο εξωτερικό που τηρούν τις προύποθέσεις και τη νομοθεσία. Χιλιάδες μικροεπαγγελματίες που δεν τις τηρούν, δυστυχώς δεν έχουν μέλλον. Η Ένωσή μας προσπαθεί για την αναγνώριση και την αποδοχή του πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού και είναι διατεθειμένη να βοηθήσει όποιον θέλει να κάνει τη δική του προσπάθεια.
Η εταιρία σου κάνει εξαγωγές στο εξωτερικό. Ποιες είναι οι νέες χώρες που εξελίσσονται σε ελαιοπαραγωγικές;
Σε όλο τον κόσμο πλέον φυτεύουν ελιές. Το μοντέλο των παραδοσιακών ελαιοπαραγωγικών χωρών αλλάζει. Εμείς εξάγουμε σε Μαρόκο, Λιβύη, Αίγυπτο, Ιράν, Λίβανο Ν. Κορέα. Εδώ να τονίσω ότι οι εξαγωξές απαιτούν μια ιδιαίτερη έρευνα για τον τρόπο που συσκευάζονται και μεταφέρονται οι ελικές σε κάθε χώρα.
Έχεις δουλέψει με φυτώρια στο εξωτερικό. Έχεις κάνει πολλά ταξίδια Κίνα και Ιράν. Ποια είναι η εμπειρία σου;
Στο Ιράν σήμερα υπάρχουν τα γνωστά προβλήματα που κάνουν δύσκολη τη συνεργασία. Η χώρα αυτή όμως επένδυσε διαχρονικά στην ανάπτυξη της ελιάς. Το 2010 διέθετε τεράστιες εκτάσεις 400.000 εκταρίων ελιάς με απόφαση να τις τετραπλασιάσει σε μια δεκαετία. Σε ένα σημείο τα έχει καταφέρει. Είναι μια αγορά που δεν είχαμε εξαγωγές, αλλά μπορούμε να έχουμε.
Η Κίνα είναι το μεγάλο αίνιγμα. Υπάρχει το ερώτημα τι θα γίνει αν η Κίνα φυτεύσει, όπως έχει τη δυνατότητα, μια έκταση ίση με την Ευρώπη; Κατ΄αρχή δεν είναι σίγουρο ότι θα συμβεί αυτό, αλλά και αν συμβεί, δεν έχουμε εικόνα αν αυτό επαρκέσει για τις δικές της ανάγκες. Η ελιά στην Κίνα θεωρείται δασικό φυτό, ενώ σήμερα έχουν μοιραστεί ελιές σε ένα δισεκατομμύριο φτωχούς Κινέζους να χρησιμιοποιηθούν για την επβίωσή τους. Όπως και να ’χει στην αγορά έχουν διεισδύσει με φυτά και τεχνολογία οι Ισπανοί κάνοντας κάτι έξυπνο. Εξοικείωσαν τους Κινέζους με μια γεύση λαδιού που προκύπτει από ποικιλίες που προέρχονται από την Ισπανία και όποιος θέλει να τους ανταγωνιστεί θα πρέπει να επενδυσει σε αυτές τις ποικιλίες. Σήμερα τα ισπανικά φυτώρια κατέχουν το 90% της Κινλεζικης αγοράς, τα ιταλικά το 5% και όλοι οι άλλοι το άλλο 5%.
Η δική μου σχέση με την Κίνα και το Ιράν, όπως και με το Αζερμπαίτζάν, άλλη μια αναδυόμενη αγορά, αφορά σε παροχή συμβουλών και τεχνογνωσίας.
Έχεις εκδώσει και μια σειρά ποιητικών συλλογών και μάλιστα με πολύ καλή αποδοχή. Πώς συνδυάζονται οι ιδιότητες φυτωριούχος και ποιητής; Τι ρόλο πάιζει η ενασόλησή σου με τη γη στον τρόπο που εκφράζεσαι ως ποιητής;
Όλοι έχουν ένα ευαίσθητο σημείο, ανεξάρτητα με το τι ασχολούνται, που τους ωθεί να θέλουν να εκφραστούν. Για να βρουν διέξοδο αυτά που θέλεις να πεις όμως χρειάζεται μια αναφορά, ένα ερέθισμα. Η αποψή μου είναι ότι το ερέθισμα δεν είναι μέσα μας, αλλά έχει να κάνει με τον εξωτερικο μας κόσμο με τα βιώματα, με το τι παρατηρείς, με το τι διαβάζεις για να δεις και πώς εκφράζονται οι άλλοι. Τότε μόνο αυτό μπορεί να συναντήσει την εσωτερική μας ανάγκη για έκφραση. Με αυτή την έννοια, για μένα αυτό το ερέθισμα έχει σίγουρα να κάνει και με την ενασχόλισή μου με τη γη. Ένας σπόρος που γίνεται φυτό και μετά βλαστάρι είναι ένα πραγματικό, αλλά συγχρόνως και ένα μαγικό φαινόμενο, κάτι που μπορεί και να χαρακτηριστεί από μόνο του ποίηση. Εγώ απλά γράφω, το τι έχω καταφέρει είναι πρώτα δουλειά των αναγνωστών να το πουν και στη συνέχεια των κριτικών. Το ότι έχω λάβει ενθαρρυντικά σχόλια και κριτικές, απλά με χαροποιεί, αλλά η ανάγκη μου να θέλω να να εκφράζομαι με αυτόν τον τρόπο, είναι πέρα από αυτό.
Ο Σωτήρης Σαλής γεννήθηκε και ζει στο Ξυλόκαστρο. Επαγγελματικά ειδικεύεται στην παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού ελιάς. Στο πλαίσιο της εργασίας του, έχει αναπτύξει συνεργασίες με πανεπιστημιακά ιδρύματα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, σε Κίνα, Ισπανία, Ιταλία, Ιράν, Γεωργία, Η.Π.Α. μέσα από ερευνητικά προγράμματα πιστοποίησης.
Διατηρεί εγκαταστάσεις παραγωγής πολλαπλασιαστικού υλικού ελιάς σε Κίνα και Ιράν. Από το 2023 συνεργάζεται με το Κινεζικό κράτος σαν ξένος εμπειρογνώμονας για την ανάπτυξη της ελαιοκαλλιέργειας. Είναι ηγετικό στέλεχος σε συλλόγους και ενώσεις πανελλήνιας εμβέλειας. Παράλληλα ασχολείται με τη μουσική και έχει δουλέψει επαγγελματικά για αρκετά χρόνια σε διάφορα μουσικά σχήματα.
Έχει εκδώσει άλλες τις ποιητικές συλλογές: «Χρώματα πάνω από τα βουνά», «Από το χώμα στον ήλιο» και «Το φως και το σκοτάδι» «Αερικό». Επίσης έχει δεκάδες δημοσιεύσεις σε εφημερίδες και περιοδικά αγροτικού και
γεωπονικού ενδιαφέροντος.
