Όποιος αναζητάει μια αυθεντική γεύση από Σποράδες, χωρίς την κοσμική κίνηση και την πολυκοσμία, που θα βρει για παράδειγμα στη Σκιάθο, επιλέγει την Αλόννησο. Ένα καταφύγιο ηρεμίας και χαλάρωσης εξαιρετική τοπική γαστρονομία -δοκιμάστε με την ευκαιρία τον διάσημο τόνο Αλοννήσου- μεσα σε ένα καταπράσινο περιβάλλον, φροντισμένα σπίτια και εξαιρετικές παραλίες που ξαφνιάζεσαι καθώς δεν είναι αναγκασμένος να τις μοιραστείς με εκατοντάδες άλλους.
Banner Inside Article - 728x90
Η λέξη καταφύγιο που χρησιμοποίησα δεν είναι τυχαία. Η ίδια η πόλη ανταγωνίζεται σε φήμη το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων, που την περιβάλλει, καταφύγιο για τη μεσογειακή φώκια, αλλά και άλλα είδη σπάνιας πανίδας και χλωρίδας.
Το Πάρκο
Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων είναι το μεγαλύτερο Ευρωπαϊκό Θαλάσσιο πάρκο (περίπου 2,220 km2). και το πρώτο στην Ελλάδα. Η περιοχή που καλύπτει ανακυρήχθηκε σε“Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο” τον Μάιο του 1992, με έκδοση Προεδρικού Διατάγματος. Όμως οι προσπάθειες είχαν αρχίσει πολύ νωρίτερα από τις αρχές του 1970. Στις 31 Αυγούστου του 1986 υπεγράφη η πρώτη απόφαση από τον νομάρχη Μαγνησίας για την προστασία της μεσογειακής φώκιας (Monachus monachus) και των βιοτόπων της. Το 1988 ακολουθεί Κοινή Υπουργική Απόφαση για την προστασία της μεσογειακής φώκιας η οποία στη συνέχεια ανανεώθηκε το 1990. Τον Μάιο του 1992, με έκδοση Προεδρικού Διατάγματος, η περιοχή ανακηρύχθηκε “Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο”.
Τον Ιούνιο του 2003 με Κοινή Υπουργική Απόφαση (Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ., Υπ. Γεωργίας, Υπ. Εμπορικής Ναυτιλίας και Υπ. Ανάπτυξης) τέθηκε το διαχειριστικό πλαίσιο για την περιοχή και δημιουργήθηκε ο Φορέας Διαχείρισης ο οποίος καθίσταται υπεύθυνος για την προετοιμασία και εφαρμογή του Διαχειριστικού Σχεδίου του Ε.Θ.Π.Α.Β.Σ.
Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων είναι μέλος του MedPan (Network of Marine Protected Areas in the Mediterranean).
Εκτός από τη θαλάσσια περιοχή, το Πάρκο περιλαμβάνει τη νήσο Αλόννησο, 6 μικρότερα νησιά (Περιστέρα, Κυρά Παναγιά, Ψαθούρα, Πιπέρι, Σκάτζουρα και Γιούρα) καθώς και 22 βραχονησίδες.
Αλόννησος. Η αρχαία νήσος Ίκος, που αργότερα (16ος αιώνας) αναφέρεται ως Λιαδρόμια ή Χιλιοδρόμια και από το 1831 ως Αλόννησος, είναι το μοναδικό κατοικημένο νησί του πάρκου αφού η παρουσία του ανθρώπου στα υπόλοιπα νησιά περιορίζεται στους εποχιακούς κτηνοτρόφους και φύλακες. Στο λιμένα της Αλοννήσου, το Πατητήρι, ζει η μεγαλύτερη κοινότητα του νησιού. Βόρεια του λιμανιού βρίσκονται τα χωριά του Ρουσούμ Γιαλό και Bότση. Το Πατητήρι είναι το διοικητικό κέντρο του νησιού και όλες οι δημόσιες υπηρεσίες βρίσκονται εκεί. Η περιοχή πήρε το όνομα από τα “πατητήρια” (πάτημα των σταφυλιών) που τα χρησιμοποιούσαν στο παρελθόν για την παραγωγή του δημοφιλούς κόκκινου κρασιού τους.
Από το Πατητήρι ξεκινούν με καΐκια οργανωμένες εκδρομές προς παραλίες της Αλοννήσου και τουριστικά σκάφη πραγματοποιούν ημερήσιες εκδρομές σε επιτρεπόμενα νησιά της Ζώνη Α, του θαλάσσιου πάρκου.
Περιστέρα. Πρόκειται για επίπεδο ακατοίκητο νησί που καλύπτεται από μεσογειακή χαμηλή βλάστηση μακία. Αξιοσημείωτο είναι ένα αρχαίο ναυάγιο, το οποίο ανακαλύφθηκε πρόσφατα, μετά από υποβρύχιες θαλάσσιες έρευνες, αλλά και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα στο νησί που χρήζουν ιδιαίτερης προστασίας
Κυρά Παναγιά. Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Πάρκου. Πρόκειται για ορεινό νησί που καλύπτεται από πυκνή μεσογειακή χαμηλή βλάστηση με κυρίαρχο είδος το σχίνο και τα πουρνάρια με ομαλό ανάγλυφο.
Διαθέτει δύο αβαθείς κόλπους, τον Άγιο Πέτρο στον Νότο και τον Πλανήτη στο Βορρά, αποτελούν ασφαλή φυσικά καταφύγια. Αξιοσημείωτο ένα πρόσφατα επισκευασμένο μεταβυζαντινό μοναστήρι αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου.
Γιούρα. Ερημονήσι με πολλά βράχια και γκρεμούς που βρίσκεται βορειοανατολικά του πάρκου το επόμενο ερημονήσι που συναντάμε είναι τα Γιούρα. Εδώ συναντάμε πολλά ενδημικά είδη χλωρίδας, και πανίδας με κυριότερτο ένα είδος κατσικιού που επιβιώνει στην περιοχή και που πολλοί το θεωρούν ενδημικό. Διλασημη και η σπάνοας ομορφιάς είναι η σπηλιά του «Κύκλωπα» με εντυπωσιακούς σταλαγμίτες και σταλακτίτες. Οι θαλάσσιες σσπηλιές του νησιού αποτελούνΚ καταφύγια της μεσογειακής φώκιας (Monachus Monachus).
Ψαθούρα. Πρόκειται για το βορειότερο νησί του Πάρκου το οποίο διαθέτει τον εμτελώς δικό του χαρακτήρα σε σχέση με τα άλλα Είναι ένα μικρό επίπεδο νησί ηφαιστειογενές με πολλά είδη χλωρίδας που δε συναντάμε αλλού στο Πάρκο, όπως το ενδημικό κρινάκι (Pancratium maritium). Επιβλητική η παρουσία του μεγάλου φάρου που είναι χτισμένος τον προηγούμενο αιώνα από Γάλους μηχανικούς και σηματοδοτεί τους διεθνείς θαλάσσιους δρόμους του βορείου Αιγαίου.
Πιπέρι
Πιπέρι. Είναι το νησί που αποτελεί την καρδιά του Πάρκου με τη μεγαλύτερη οικολογική σημασία για αυτό και υπόκειται στα πιο αυστηρά περιοριστικά μέτρα προστασίας. Είναι ο σημαντικότερος βιότοπος της μεσογειακής φώκιας, αλλά και των αρπακτικών που ζουν και αναπαράγονται στα απρόσιτα βράχια του νησιού, που διαθέτει και σπάνια χλωρίδα με κυρίαρχο ένα. Η ορνιθοπανίδα φτάνει τα 33 είδη. Εκτιμάται ότι το νησί φιλοξενεί μεγάλο αριθμό (350-400 ζευγάρια) του γερακιού μαυροπετρίτης(Falcoe leonorae).
Σκάντζουρα είναι χαμηλό νησί με ομαλό ανάγλυφο. Η σειρά από χαμηλούς λόφους καταλήγει σε ακτές από άσπρο μάρμαρο. Καλύπτεται από μακία βλάστηση και φρύγανα, ενώ υπάρχει δάσος με χαμηλό κέδρο (Juniperus sp. Μαζί με τις κοντινές βραχονησίδες Στρογγυλό και Πολεμικά, αποτελούν σημαντικό βιότοπο του αιγαιόγλαρου (Larusaudouinii) και του μαυροπετρίτη. Κατά το παρελθόν τα Σκάτζουρα ήταν μοναστικό κέντρο με αξιοσημείωτο ένα μοναστήρι στο κέντρο του νησιού το οποίο σήμερα είναι κλειστό.
Το οικοσύστημα
Τι είναι όμως αυτό που κάνει όλο το οικοσύστημα της περιοχής να χαρακτηρίζεται εθνικό πάρκο και να αποτελεί προστατευμένη περιοχή; Κυρίως η σπάνια χλωρίδα και πανίδα που συναντάμε εδώ, αλλά πάνω από όλα η μεσογειακή φώκια, το πιο απειλούμενο είδος της Ευρώπης που επιβιώνει εδώ. Η γεωγραφική απομόνωση της περιοχής, η μορφολογία, ο περιορισμένος βαθμός ανθρώπινης παρέμβασης και η άριστη κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, καθιστούν το τοπίο και τις θαλάσσιες περιοχές του Πάρκου, ιδανικό καταφύγιο, για πολλά απειλούμενα με εξαφάνιση, είδη της χερσαίας και θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας.
Xλωρίδα
Σύμφωνα με στοιχεία από τον ιστότοπο του φορέα διαχείρισης του πάρκου, τα νησιά καλύπτονται από μεσογειακά δάση κωνοφόρων όπως ο πεύκος, μακία βλάστηση με θάμνους όπως η κουμαριά, το σχίνο, το φιλλύκι, το ρείκι, ο ράμνος και το πουρνάρι, συχνά σε μορφή δενδρώδη. Ακόμη συναντούμε αειθαλή, όπως το κρητικό σφενδάμι, η αγριελιά, το θαμνοκυπάρισσο και το σπάνιο δεντράκι Amelanchier chelmea. Συνηθισμένα είναι ακόμη τα φρύγανα σε μεγάλη ποικιλία ειδών. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι και η χασμοφυτική χλωρίδα, με αρκετά ενδημικά φυτά, όπως η Campanula reiseri, η Campanula rechingeri, το Linum gyaricum, η Areanaria phitosiana, κ.λ.π. Τα υποθαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanicae), τα οποία είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την αναπαραγωγή άλλων οργανισμών αλλά και τη συγκράτηση και ανακύκλωση διαφόρων ουσιών στο θαλάσσιο περιβάλλον, είναι εκτεταμένα και διατηρούνται σε άριστη κατάσταση.
Πανίδα
Η περιοχή του Πάρκου είναι ένας σημαντικός βιότοπος για πολλά είδη ψαριών (περίπου 300), πτηνών (περισσότερα από 80 είδη), ερπετών και επίσης θηλαστικών. H μεσογειακή φώκια (Monachus monachus), το κόκκινο κοράλι (Coraliu mrubrum), ο μαυροπετρίτης (Falco eleonorae),ο αιγαιόγλαρος (Laru saudouinii), ο θαλασσοκόρακας (Phalacrocorax aristotelis) και το αγριοκάτσικο των Γιούρων (Capra aegagrus)είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά σπάνια είδη που απαντούνται στη περιοχή. Μερικά από τα πτηνά που διαβιούν στο Πάρκο είναι ο σπιζαετός (Hieraetus fasciatus), o κορμοράνος (Phalacrocorax carbo) και ο ασημόγλαρος (Larus cacchinans), και οι σταχτάρες (Apus apus και Apus melba). Η ορνιθοπανίδα περιλαμβάνει επίσης τα είδη της οικογένειας Sylvidae, όπως οι τσιροβάκοι Sylvia melanocephala και Sylvia articapilla.Επίσης μεγάλη ποικιλομορφία παρουσιάζει η υποβρύχια πανίδα με πολλά βενθικά και πελαγικά είδη. Δελφίνια καθώς και μερικά είδη φαλαινών απαντώνται στην περιοχή. Τα πιο συνηθισμένα είδη δελφινιών και φαλαινών είναι το κοινό δελφίνι (Delphinus delphis), το ζωνοδέλφινο (Stenella coeruleoalba), το ρινοδέλφινο (Tursiops truncatus), o φυσητήρας (Physeter macrocephalus) και ο ζιφιός (Ziphius cavirostris).
Η μεσογειακή φώκια monachus monachus. Η... σταρ του Πάρκου
Όταν τη βλέπεις -κυρίως σε φωτογραφίες- διαπιστώνεις ότι έχει μια συμπαθητική φατσούλα και δύσκολα μπορέις να φανταστείς οτι είναι από τα μεγαλύτερα είδη φωκιών στον κόσμο και το μήκος της φτάνει στα 2-3 μέτρα ενώ το βάρος της κατά μέσο όρο είναι 250 kg. Μιλάμε φυσικά για τη μεσογειακή φώκια Monachus monachus την απόλυτη σταρ της περιοχής πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν να φοράει σκούφο ρωμαιοκαθολικού μοναχού είτε επειδή δε ζει σε μεγάλες ομάδες προτιμώντας την απομόνωση από την ανθρώπινη παρουσία. Η παρουσία της στην περιοχή καταγράφεται από τις απαρχές της ιστορίας αφού αναπαρίσταται σε αρχαία Ελληνικά νομίσματα και αναφέρεται σε αποσπάσματα του Ομήρου που την περιγράφουν να λιάζεται σε αμμουδερές ακτές.
Όπως μας ενημερώνει ο ιστότοπος του Φορέα Διχείρισης του Πάρκου, σήμερα η μεσογειακή φώκια θεωρείται το πιο απειλούμενο είδος στην Ευρώπη. Τα παλιά χρόνια είχε ευρεία εξάπλωση σε όλες τις ακτές της Μεσογείου, από τη Μαύρη Θάλασσα έως και τις ακτές του Ατλαντικού, του Μαρόκου και της Μαυριτανίας. Με το πέρασμα του χρόνου εξαιτίας διαφόρων παραγόντων που επέδρασαν αρνητικά στα ζώα και τα καταφύγιά τους, το είδος εξαφανίστηκε σε περισσότερες από 10 χώρες τα τελευταία 20 χρόνια.
Είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί ο ακριβής αριθμός ατόμων του είδους, γιατί οι πληθυσμοί είναι διασκορπισμένοι και τα υπάρχοντα στοιχεία είναι ελάχιστα. Γενικά, υπολογίζεται ότι 400-500 άτομα επιβιώνουν σήμερα. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι στην Ελλάδα βρίσκονται τα 2/3 του συνολικού πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας. Στις Βόρειες Ατλαντικές ακτές της Μαυριτανίας ο πληθυσμός υπολογίζεται στα 100-150 άτομα, πληθυσμός που συνεχώς μειώνεται τα τελευταία χρόνια εξαιτίας ενός επιδημικού ιού. Μικρότεροι πληθυσμοί βρίσκονται στις ακτές της Μαδέρα, Μαρόκου, Τουρκίας και Κύπρου.
Το μήκος της φτάνει στα 2-3 μέτρα ενώ το βάρος της κατά μέσο όρο είναι 250 kg. Τα θηλυκά ωριμάζουν στα 3-4 χρόνια της ηλικίας τους, ενώ τα αρσενικά λίγο αργότερα. Η διάρκεια ζωής της φώκιας δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά, αλλά υπολογίζεται πως είναι περίπου 35 – 40 χρόνια.
Το δέρμα της καλύπτεται από κοντό, στιλπνό τρίχωμα με πιο συνηθισμένα χρώματα το γκρίζο ή καφέ στη ράχη με πιο ανοιχτόχρωμη κοιλιά. Τα νεογέννητα έχουν μήκος ένα μέτρο και ζυγίζουν 15-20 κιλά. Το δέρμα τους καλύπτεται από μακρύ μαύρο τρίχωμα με ένα άσπρο “μπάλωμα” στην κοιλιά. Δεν υπάρχουν εμφανείς διαφορές μεταξύ αρσενικών και θηλυκών.
Επισκέπτες και προϋποθέσεις
Η Αλόννησος γίνεται κάθε χρόνο πόλος έλξης όλο και περισσότερων επισκεπτών που έρχονται για να χαρούν τη θάλασσα, το νησί, τη φιλοξενία των κατοίκων και τη φύση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες όμως δεν πρέπει να είναι ανεξέλεγκτες, ούτε να θέτουν σε κίνδυνο την ισορροπία αλλά και κάθε στοιχείο η μορφή ζωής του οικοσυστήματος.
Από την άλλη δεν μπορείς να αποκλείσεις την επαφή των επισκεπτών με το πάρκο, αφού αυτό εξυπηρετεί ψυχαγωγικούς, μορφωτικούς και επιστημονικούς σκοπούς και παράλληλα έχει και ένα βαθύτερο πολιτιστικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα.
Για λεπτομερή ενημέρωση για τις ιδιαίτερες ρυθμίσεις που ισχύουν στο Ε.Θ.Π.Α.Β.Σ. ο επισκέπτης καλό είναι να έρχεται σε επαφή με το Φορέα Διαχείρισης στο Πατητήρι, που είναι η αρμόδια αρχή για την έκδοση αδειών εισόδου στο Πάρκο καθώς και αδειών δραστηριοτήτων εντός του Πάρκου. Στο γραφείο του Φορέα Διαχείρισης λειτουργεί και Κέντρο Ενημέρωσης.
Όσοι επισκέπτονται το Ε.Θ.Π.Α.Β.Σ. με σκάφη αναψυχής μπορούν να επικοινωνούν για πληροφορίες με το Λιμενικό Σταθμό Αλοννήσου στο κανάλι VHF 12.
Η σωστή εφαρμογή της νομοθεσίας είναι απαραίτητη για τη σωστή διαχείριση των οικοσυστημάτων του Θαλασσίου Πάρκου και κάθε προσπάθεια θα πρέπει να γίνεται για την επίτευξη του σκοπού αυτού. Είναι σημαντικό οι επισκέπτες να συνειδητοποιήσουν ότι όλοι οι περιορισμοί και οι ρυθμίσεις έχουν ως απώτερο στόχο την προστασία αυτού του ευαίσθητου και σημαντικού οικοσυστήματος.
